ALS ve Fizyoterapi

0
544

ALS’de Fizyoterapi ve Rehabilitasyon

 ALS hastalığının tedavisinde takımı Nörolog,Fizyoterapist,Psikiyatrist,Hemşire,Konuşma Terapisti,Diyetisyen ve Hastanın Ailesinden oluşmalıdır.

Uygun  tedavi yaklaşımlarının oluşturulabilmesi, tedavi programındaki kısa ve uzun vadeli hedeflerin belirlenmesi ve uygun modifikasyonların yapılabilmesi amacıyla progresif seyre uygun olarak fonksiyonel aşamaların belirlenmesi önemlidir.

 

1983 yılında Janizewski ve arkaşlarının yaptığı fonksiyonel sınıflandırmaya göre hastalığın 4 klinik aşaması tanımlanmıştır.

  1. Aşama:Ambulasyon devam etmektedir,günlük yaşam aktivitelerini gerçekleştirebilir,performans ve enduransta hafif kayıp görülebilir.

2.Aşama: Fonksiyonlarda hafif ve orta şiddette limitasyonlar gözlenir.Kaslardaki etkilenim ve artan enerji tüketimine bağlı olarak kas yorgunluğu vardır,mobilite azalmıştır.

3. Aşama:Tekerlekli sandalyeye ve günlük yaşam aktivitelerinde bağımlıdır. Hasta uzun mesafeler için tekerlekli sandalyeye ihtiyaç duyar ve aşamanın sonlarına doğru tekerlekli sandalyeye bağımlı hale gelir.

4.Aşama: Hasta yatağa bağımlıdır ve günlük yaşam aktivitelerinde tam desteğe ihtiyacı vardır.

Aşamaların süresi ve geçişleri hastadan hastaya değişkenlik göstermektedir.

ALS’de fizyoterapi ve rehabilitasyon programının amaçları:

-Solunum terapisi

-Fonksiyonel seviyeyi korumak ve günlük yaşam aktivitelerinde bağımsızlık düzeyini devam ettirmek

-Aileyi hastanın prognozuna göre hazırlamaktır

 Göğüs Fizyoterapisi

Hastalığın ilk devrelerinden itibaren komplikasyonları önlemek amacıyla solunum egzersizleri önerilmektedir. İleri aşamalarda sekresyonların uzaklaştırılması amacıyla postural drenaj yöntemleri uygulanmalıdır.Terminal dönemde trakeostomi veya mekanik ventilatör gibi respiratuar desteklere ihtiyaç duyulabilir.

  Solunum kolaylaştırıcı önlemler:

-Yemek yedikten sonra hemen yatmayın

-Fazla yemek yemekten kaçının

-Baş 15-40 ° eleve edilecek şekilde pozisyonlanmalı veya özel yataklar kullanılmalıdır.

Ortez Uygulamaları        

Günlük yaşam aktivitelerinin devam ettirilmesi,ambulasyonun sürdürülmesi,deformitelerin önlenmesi amacıyla hastalığın her aşamasında ortotik destek alınabilir.Özellikle el splintleri,omuz çıkığını önlemek amacıyla omuz askıları, ileri dönemde baş- boyun kontrolünü sağlayamayan hastalarda servikal collar uygulamaları en çok tercih edilen ortez uygulamalarıdır.

Bazı araştırmacılar fonksiyon artışı beklenmiyorsa, hastanın psikolojik durumu göz önüne alınarak yoğun ortezlemeden kaçınılması gerektiğini vurgulamışlardır.

İş ve Uğraşı Tedavisi

Hastalığın bütün evrelerinde ambulasyonu sağlamak ve kas yorgunluğunu azaltmak için en etkili yaklaşımlardan birisidir.Hasta günlük yaşam aktivitelerinde minimum enerji harcaması ve kendini koruyacak yöntemlerde bilgilendirilmelidir.Özellikle fonksiyonların artırılması,transfer aktivitelerinin devam etirilmesi amacıyla çeşitli günlük yaşam aktivitelerinin eğitimi,çevresel düzenlemeler(ev içi düzenlemeleri mutfak,banyo ,tuvalet) ve terminal dönemde uygun tekerlekli sandalyenin seçimi konusunda hastanın maksimum desteğe ihtiyacı bulunmaktadır.Bütün bunlar iş-uğraşı terapisti ve fizyoterapistin işbirliği doğrultusunda planlanmalıdır.

Konuşma Terapisi

Faringeal-dil egzersizleri ve solunum egzersizleri faydalı olmaktadır.Son yıllarda kas aktivasyonuyla çalışan çeşitli iletişim cihazları geliştirilmiştir.Ancak ilerleyen dönemlerde, alfabe, resimler veya semboller gibi basit adaptasyonlarla iletişimin sürdürülebileceği belirtilmektedir.

Yatak Bakımı

Yatağa bağımlı hastalarda uygun pozisyonlama , göğüs fizyoterapisi ve hemşirelik uygulamaları devam ettirilmelidir.Ayrıca ALS hastalarının uyurken baş yüksekliği nefes almasını kolaylaştırması açısından 10-40°arasında olmalıdır.

Egzersiz

Egzersiz programının eklem limitasyonları ve deformiteler sonucu fonksiyonel bağımsızlığın olumsuz yönde etkilenmesi özellikle yavaş klinik seyri olan hastalar için faydalı olabileceğini göstermiştir.

Yorgunluğun motor ünit dejenerasyonunu artıran bir faktör olduğu, kas zayıflığını artırdığı düşüncesiyle yoğun ve şiddetli egzersizlerden kaçınılmalıdır.

Kas tonusunun korunması;eklem mobilitesinin devam ettirilmesi amacıyla pasif egzersizlerden faydanılmaktadır.

Su içinde suyun kaldırma kuvvetinden faydalanılarak yapılan egzersizlerin ve özellikle gövde kontrolü zayıf hastalarda, su içinde yürüme eğitiminin psikolojik ve fiziksel açıdan faydalı olduğu görülmüştür. Bu nedenle başlangıç devrelerinde yüzme ve su içi egzersizler ALS li hastalar için uygun olacaktır.

Egzersiz programının kısa süreli ve gün içinde birkaç kez yapılaması,program amaçlarının hasta ve aileye çok açık şekilde anlatılması önemlidir.

Aile Eğitimi

Hastalığın her aşamasında, tedavi programının hedefleri ile ilgili olarak aile bilgilendirilmeli, egzersiz programı,beslenme ve yatak bakımı,psikolojik yaklaşım konusunda eğitim verilmelidir.

Beslenme

Araştırmalara göre ALS hastalarında normal olmayan protein yığılmaları keşfedilmiştir.Bu durum sinir hücrelerinde ölüme neden olur.Bu nedenle hastaların protein yönünden zengin yiyecekler almaları önerilmektedir.Çiğneme ve yutkunmanın zayıflamasından dolayı ALS hastaları diyetlerinde değişiklik yapmalıdırlar,yumuşak gıdalar ve yoğun içecekler kullanılmalıdır.Parmak ve el kaslarındaki etkilenim,hastalara çatal ve kaşık tutmada problem yaratır bunun için yemek yeme araç-gereçleri kullanılabilir.

Mobilite

ALS’lu hastalarda alt ekstremitelerin daha önce etkilenmesi ve hastalığın ilerlemesi mobilite problemlerine  yol açar.Adım alma sırasında denge kaybı,kaslarda zayıflık ve spastisite yürümeyi oldukça zor ve tehlikeli hale getirir,zamanla baston-walker-tekerlekli sandalye kullanımına neden olur.

Mobilite  yardımcıları denge problemi yaşayan hastalar açısından yürüme, merdiven inip-çıkma, transferler konusunda yapılan destekle daha güvenli hale getirilebilir.

 

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here